Lichtobject

De wereld van heden raast door in dada’s voetspoor*

De NWE Stijl@Tilburg beijvert zich om een permanent lichtobject te (laten) realiseren van een aforisme van spoorbeambte, dichter, mecenas en pianist Antony Kok: ‘de wereld van heden raast door in dada’s voetspoor’. De beoogde plek is gebouw 79, het bouwvolume ten oosten van de LocHal, goed zichtbaar voor passerende treinreizigers.

Het aforisme vormt een blijvende herinnering aan Tilburgs meest prominente spoorzoon, Antony Kok, die de boezemvriend werd van Theo van Doesburg toen deze hier tijdens WOI gelegerd was. Daarmee legt het aforisme de verbinding met de internationaal zo belangrijke kunststromingen De Stijl en dada en de wortels die genoemde bewegingen hadden in de stad. Een letterlijk lichtend baken dat deze bijzondere geschiedenis van Tilburg op duurzame wijze zichtbaar maakt en verbindt met het heden.

Een drietal ontwerpbureaus werd benaderd voor een schetsontwerp waarbij keuze is gevallen op het ontwerp van Jac de Kok ontwerpers. Hij heeft het aforisme vervat is in het door Van Doesburg ontworpen lettertype van De Stijl.

In november 2019 werd een proefopstelling van drie letters op de luifel van gebouw 79 in de Spoorzone geplaatst. Uiteindelijk is gekozen om voor het aforisme de uitvoering van de A in geperforeerde staalplaat de voorkeur te geven. De ontwerper tekent aan een definitief ontwerp en de projectleiding van DeStijl@Tilburg gaat aan de slag met het vinden van financiering.

*Antony Kok heeft duizenden aforismen geschreven. Toch is juist de bovenstaande zinsnede zeer aansprekend en lijkt toegesneden op onze tijd. Er is de referentie aan de voortrazende wereld in onze jachtige tijd van voortdurende verandering- en ons geploeter in dit ondermaanse, zonder schijnbaar doel of zingeving in de filosofische zin van het woord. Voetspoor kan gemakkelijk geassocieerd worden met spoor, de plaats waar de treinen passeren en voortrazen om massa’s mensen te vervoeren van A naar B – metafoor voor de dagelijkse tredmolen. Maar ook is het station een plaats van ontmoeting – in het verleden Kok/Van Doesburg maar evenzo in het heden en als zodanig ook een metafoor voor het uitwisselen van gedachten en ideeën, voor een open samenleving. En tot slot werd met de komst en uitbreiding van de NS-werkplaats – met haar vele werknemers uit Noord-Nederland – de traditionele, katholieke Tilburgse samenleving ‘opengebroken’, en ging er een nieuwe wind waaien.

Lichtobject in Spoorzone Tilburg 
Stichting De NWE Stijl @ Tilburg beijvert zich om een nog te onbekende, maar bijzondere episode uit de geschiedenis van Tilburg blijvende bekendheid te geven. Ruim 100 jaar geleden ontkiemde in de toenmalige wolstad de internationaal befaamde kunstbeweging De Stijl. Tussen 1914 en 1915 was de bevlogen kunstenaar, interieurontwerper, typograaf, en schrijver Theo van Doesburg  vanwege WOI in de buurt van Tilburg  gelegerd. Het was hier dat hij de Tilburgse spoorbeambte, kunstliefhebber,  dichter en pianist Antony Kok ontmoette.  Met hem broedde ‘Does’ zijn plannen voor een nieuwe kunstbeweging uit, die de wereld radicaal zou moeten veranderen. Tot aan zijn dood zou Kok Van Doesburgs boezemvriend en klankbord blijven. Als medeoprichter van De Stijl  vormde Kok de verbindende schakel  tussen de zo toonaangevende modernistische kunstbeweging en Tilburg. Hij heeft, behalve een aantal klankgedichten, talloze aforismen geschreven.  

De NWE Stijl beoogt één ervan als  permanent lichtobject in de Tilburgse  spoorzone te realiseren: ‘De wereld van heden raast door in Dada’s voetspoor’. De beoogde locatie is gebouw 79, op steenworp afstand van zowel de Loc-Hal  – waar de bibliotheek en KunstLoc gevestigd zijn – als van de plek waar op afzienbare termijn het innovatief centrum Mindlabs zal worden gevestigd waar de  menselijke kant van (media-)technologie  centraal staat. Het betreft een samenwerkingsverband tussen de Persgroep  en de onderwijsinstellingen ROC, Fontys  en Tilburg University. Ook uitgeverij  Zwijsen zal hier onderdak vinden. Met de realisatie van het aforisme wordt de inhoudelijke relatie onderstreept tussen de woorden van Antony Kok van destijds en de humaniora, de letteren en de poëzie van nu. Ontwerp en typografie van het aforisme zijn gebaseerd op het lettertype van de Stijlbeweging en vormgegeven door de gerenommeerde Tilburgse vormgever Jac de Kok.  

De Stijl en Dada 
In haar koersdocument Spoorzone heeft de gemeente Tilburg in 2019 de ambitie om het aforisme van Antony Kok in deze omgeving te realiseren opgenomen. De intrigerende woorden van Antony Kok op een vanuit de trein goed zichtbare plek in de Spoorzone zullen een blijvende herinnering vormen aan zowel Tilburgs prominentste spoorzoon als aan de internationale kunststromingen De Stijl en Dada, én de wortels die deze  bewegingen hebben in de stad. En deze aldus te verankeren in het collectief geheugen van de inwoners van de stad,  haar bezoekers en passanten. 

Om het project te realiseren zoeken wij steun bij zowel gemeentelijke, provinciale als landelijke fondsen, bij bedrijven, instellingen en particulieren. Wij hopen van harte dat u de verwezenlijking van een permanent aandenken aan deze illustere periode uit de geschiedenis van  Tilburg een warm hart toedraagt en wilt helpen realiseren.