Actueel

Afscheid Wethouder Berend de Vries

Wethouder De Vries zwaait af met Zilveren Erepenning en een laatste gebaar naar de stad – Brabants Dagblad 29-04-2021

Aforisme Antony Kok – Lichtobject in de Spoorzone

De wereld van heden raast door in dada’s voetspoor*

De NWE Stijl@Tilburg beijvert zich om een permanent lichtobject te (laten) realiseren van een aforisme van medeoprichter van de Stijl, spoorbeambte, dichter, mecenas en pianist Antony Kok: ‘de wereld van heden raast door in dada’s voetspoor’. De beoogde plek is gebouw 79, het bouwvolume ten oosten van de LocHal, goed zichtbaar voor passerende treinreizigers.

Het aforisme vormt een blijvende herinnering aan Tilburgs meest prominente spoorzoon, Antony Kok, die de boezemvriend werd van Theo van Doesburg toen deze hier tijdens WOI gelegerd was. Daarmee legt het aforisme de verbinding met de internationaal zo belangrijke kunststromingen De Stijl en dada en de wortels die genoemde bewegingen hadden in de stad. Een letterlijk lichtend baken dat deze bijzondere geschiedenis van Tilburg op duurzame wijze zichtbaar maakt en verbindt met het heden.

Een drietal ontwerpbureaus werd benaderd voor een schetsontwerp waarbij keuze is gevallen op het ontwerp van Jac de Kok ontwerpers. Hij heeft het aforisme vervat is in het door Van Doesburg ontworpen lettertype van De Stijl.

In november 2019 werd een proefopstelling van drie letters op de luifel van gebouw 79 in de Spoorzone geplaatst. Uiteindelijk is gekozen om voor het aforisme de uitvoering van de A in geperforeerde staalplaat de voorkeur te geven. De ontwerper tekent aan een definitief ontwerp en de projectleiding van DeStijl@Tilburg gaat aan de slag met het vinden van financiering.

*Antony Kok heeft duizenden aforismen geschreven. Toch is juist de bovenstaande zinsnede zeer aansprekend en lijkt toegesneden op onze tijd. Er is de referentie aan de voortrazende wereld in onze jachtige tijd van voortdurende verandering- en ons geploeter in dit ondermaanse, zonder schijnbaar doel of zingeving in de filosofische zin van het woord. Voetspoor kan gemakkelijk geassocieerd worden met spoor, de plaats waar de treinen passeren en voortrazen om massa’s mensen te vervoeren van A naar B – metafoor voor de dagelijkse tredmolen. Maar ook is het station een plaats van ontmoeting – in het verleden Kok/Van Doesburg maar evenzo in het heden en als zodanig ook een metafoor voor het uitwisselen van gedachten en ideeën, voor een open samenleving. En tot slot werd met de komst en uitbreiding van de NS-werkplaats – met haar vele werknemers uit Noord-Nederland – de traditionele, katholieke Tilburgse samenleving ‘opengebroken’, en ging er een nieuwe wind waaien.

Lichtobject in Spoorzone Tilburg 
Stichting De NWE Stijl @ Tilburg beijvert zich om een nog te onbekende, maar bijzondere episode uit de geschiedenis van Tilburg blijvende bekendheid te geven. Ruim 100 jaar geleden ontkiemde in de toenmalige wolstad de internationaal befaamde kunstbeweging De Stijl. Tussen 1914 en 1915 was de bevlogen kunstenaar, interieurontwerper, typograaf, en schrijver Theo van Doesburg  vanwege WOI in de buurt van Tilburg  gelegerd. Het was hier dat hij de Tilburgse spoorbeambte, kunstliefhebber,  dichter en pianist Antony Kok ontmoette.  Met hem broedde ‘Does’ zijn plannen voor een nieuwe kunstbeweging uit, die de wereld radicaal zou moeten veranderen. Tot aan zijn dood zou Kok Van Doesburgs boezemvriend en klankbord blijven. Als medeoprichter van De Stijl  vormde Kok de verbindende schakel  tussen de zo toonaangevende modernistische kunstbeweging en Tilburg. Hij heeft, behalve een aantal klankgedichten, talloze aforismen geschreven.

De NWE Stijl beoogt één ervan als  permanent lichtobject in de Tilburgse  spoorzone te realiseren: ‘De wereld van heden raast door in Dada’s voetspoor’. De beoogde locatie is gebouw 79, op steenworp afstand van zowel de Loc-Hal  – waar de bibliotheek en KunstLoc gevestigd zijn – als van de plek waar op afzienbare termijn het innovatief centrum Mindlabs zal worden gevestigd waar de  menselijke kant van (media-)technologie  centraal staat. Het betreft een samenwerkingsverband tussen de Persgroep  en de onderwijsinstellingen ROC, Fontys  en Tilburg University. Ook uitgeverij  Zwijsen zal hier onderdak vinden. Met de realisatie van het aforisme wordt de inhoudelijke relatie onderstreept tussen de woorden van Antony Kok van destijds en de humaniora, de letteren en de poëzie van nu. Ontwerp en typografie van het aforisme zijn gebaseerd op het lettertype van de Stijlbeweging en vormgegeven door de gerenommeerde Tilburgse vormgever Jac de Kok.

De Stijl en Dada 
In haar koersdocument Spoorzone heeft de gemeente Tilburg in 2019 de ambitie om het aforisme van Antony Kok in deze omgeving te realiseren opgenomen. De intrigerende woorden van Antony Kok op een vanuit de trein goed zichtbare plek in de Spoorzone zullen een blijvende herinnering vormen aan zowel Tilburgs prominentste spoorzoon als aan de internationale kunststromingen De Stijl en Dada, én de wortels die deze  bewegingen hebben in de stad. En deze aldus te verankeren in het collectief geheugen van de inwoners van de stad,  haar bezoekers en passanten.

Om het project te realiseren zoeken wij steun bij zowel gemeentelijke, provinciale als landelijke fondsen, bij bedrijven, instellingen en particulieren. Wij hopen van harte dat u de verwezenlijking van een permanent aandenken aan deze illustere periode uit de geschiedenis van  Tilburg een warm hart toedraagt en wilt helpen realiseren.

Brochure Aforisme Antony Kok in de Spoorzone Tilburg 


Proeflopen ‘In de Sporen van De Stijl’

Binnenkort wordt de digitale wandeling ‘In de Sporen van De Stijl’, waarin de performers Serge van Duijnhoven en Esther Porcelijn de wandelaar meenemen, getest met een aantal ‘proefwandelaars’. Waar nodig zal ‘In de Sporen van De Stijl’ worden aangepast.

DeStijl@Tilburg hoopt de wandeling dit voorjaar in nauwe samenwerking met Citymarketing te lanceren.

Bekijk om alvast in de stemming te komen de appetizer:


Hotel Central in Tilburg

Sinds enige tijd heeft Hotel Central, gelegen aan de Spoorlaan in Tilburg pal tegenover het centraal station, een nieuwe eigenaar. Deze wil het pand, een prijswinnend ontwerp van Casper van den Beld uit 1929 en inmiddels rijksmonument, geheel in oude luister en ornamentiek herstellen.
Begin van de vorige eeuw, voltrok zich op deze plek de incubatie van de vernieuwende kunstbeweging De Stijl, toen de voorganger van Hotel Central hier nog gevestigd was: hotel-café-restaurant Albert Janssen. In het kader van de voorgenomen restauratie heeft DeStijl@Tilburg (DS@T) voorgesteld om bij de restauratie op een subtiele manier te refereren aan deze markante episode in de geschiedenis van Tilburg. Uiteraard zonder afbreuk te doen aan het prachtige interieur van het hotel.

Het was op deze plek waar in 1915 een aantal kunstvernieuwers elkaar ontmoette en spraakmakende avonden organiseerde, met Theo van Doesburg als grote motor. Deze was tijdelijk onder de rook van Tilburg gelegerd vanwege de Eerste Wereldoorlog. Van Doesburg c.s. ontwikkelden ideeën voor een betere samenleving middels nieuwe kunstvormen.
Dit gedachtegoed zou in 1917 resulteren in de kunstbeweging De Stijl. In dat jaar werd het gelijknamige tijdschrift In Leiden ten doop gehouden. De beweging zou nadien internationaal grote bekendheid krijgen. De incubatietijd van De Stijl ligt echter in Tilburg, en wel op de plek van het huidige Hotel Central. DS@T beoogt door een aantal ingrepen de genius loci, de geest van de plek, op te roepen en de aandacht te geven die deze verdient, zowel in het hotel als erbuiten. Hotel Central vormt een onderdeel van de digitale stadswandeling ‘In de Sporen van De Stijl’. Bovendien zullen er hedendaagse ‘soirees intimes’ georganiseerd worden die het verleden met het heden verbinden.

Voorstellen t.a.v. Hotel Central
Elke kamer zal vernoemd worden naar een van de aangesloten kunstenaars en overige betrokkenen bij de beweging De Stijl. Zo krijgt elke kamer een eigen sfeer en eigen accenten.

Met als belangrijkste betrokkenen:
Theo van Doesburg, beeldend kunstenaar, typograaf, dichter, redacteur, architect; de grote motor achter de beweging en het tijdschrift.

Antony Kok, Van Doesburgs boezemvriend en klankbord, medeoprichter van De Stijl, alsmede spoorbeambte, pianist en bedenker van aforismen, was destijds woonachtig op steenworp afstand van het hotel, in de Tuinstraat.

Nelly van Doesburg, geboren Van Moorsel, Doesburgs derde vrouw. Trad op als pianiste onder haar artiestennaam Pétro van Doesburg. Na Van Doesburgs dood zou zijn diens nalatenschap beheren en promoten.

Maurits Manheim, woonde destijds in het hotel en bracht waarschijnlijk Kok en Doesburg met elkaar in contact, was werkzaam bij Elias’ Wollenstoffenfabriek.

Lena Milius, Doesburgs tweede vrouw, woonachtig in Tilburg, eveneens werkzaam bij Elias’ Wollenstoffenfabriek. Zij zou zich blijven inzetten voor De Stijl, ook na de scheiding met Van Doesburg.

Frie Milius, zusje van Lena, had een kortstondige verhouding met Van Doesburg.

Kurt Schwitters, bekende Duitse dadakunstenaar, logeerde geregeld in Tilburg en was medeorganisator van de soirees intimes.

Evert Rinsema, samen met Van Doesburg in 1915 gemobiliseerd op de Regte Heide, was schoenmaker uit Friesland, had veel interesse in filosofie en zou zich als Stijlkunstenaar manifesteren.

Thijs Rinsema, broer van Evert, eveneens schoenmaker en beeldend kunstenaar, aangestoken door de ideeën van De Stijl en dada; werkte soms samen met Kurt Schwitters voordat deze naar Noorwegen vluchtte voor de nazi’s in 1937.

Agnita Feis, dichteres, eerste vrouw van Theo van Doesburg.

Voormannen en -vrouw van De Stijl, allen gedurende kortere of langere tijd verbonden met de beweging:
Piet Mondriaan
Gerrit Rietveld
Bart van der Lek
J.J.P. Oud
Truus Schröder-Schräder

Dadaïsten:
I.K. Bonset
Tristan Tzara,
Hugo Bal
Emmy Hennings
Sophie Taeuber
Hans Arp